*** تورهای گردشگری نگین تور کاشان مجری انواع تورهای گردشگری تاریخی، طبیعت گردی، کویر و غیره ***


»» آیا میدانید ؟

تپه های سیلک از قدیمی ترین زیگورات های جهان هستند . ----  قبر شاه عباس اول صفوی در شهر کاشان قرار دارد  . ----  مناره مسجد جامع کاشان سومین مناره تاریخی ایران است . ----  خانه عامریهای کاشان بزرگترین خانه تاریخی ایران میباشد . ----  مسجد اقا بزرگ کاشان تنها مسجد 5 طبقه دنیای اسلام است .

مسجد آقا بزرگ کاشان

پیشینه تاریخی
ساختمان این بنا درروزگار پادشاهی محمد شاه قاجار (1264-1313 ق) اغاز گردید و در سالهای نخستین سلطنت ناصر الدین شاه به پایان رسید کتیبه های مورخ ( 1263-1264- 1268ق ) در شبستان و زیر گنبد این سخن را تایید می کند به نظر می رسد که این مجموعه بنا بر روی اثار به جای مانده پس از زلزله سال (1192 ق ) یا دوره های گذشته ساخته شده باشد. به خصوص شبستان 40 ستونی شمالی مسجد که احتمالا پیش ازاحداث گنبد خانه بر روی بقایای خانقاه ,مسجد, مقبره و مدرسه خواجه تاج الدین متعلق به اواسط (سده 9 ق) ساخته شده است .

تلفیق این شبستان با مسجد و مدرسه ای که بعدا در کنار هم ایجاد شده یکی از زیباترین و بهترین نمونه های ایجاد هماهنگی و اتصال دو بنا در کنار یکدیگر است ,اما 40 ستون غربی گنبد خانه که بعدها توسط حاج ملا محمدعلی مجتهد نراقی بنا گردید به معماری بنای مقصوره لطمه زده است, زیرا معمار بزرگ مسجد بنای گنبد خانه را بدان سان طرح افکنده بود که از چهار طرف به فضای باز راه داشته باشد تا در تابستان داغ منطقه با جریان یافتن هوا درپیرامون گنبد خانه تهویه و تبرید به صورت طبیعی انجام گیرد     
مشخصات
مسجد  و مدرسه اقا بزرگ مجموعه نفیسی است از عناصر معماری و تزییناتی و ترکیبی از حجمها و اندامهای متناسب به هم تنیده شامل : سردر و هشتی ورودی ,صحن مرکزی مقصوره و شبستان ها

1- سردر و هشتی ورودی

این قسمت از بنا که از طریق جبهه شمالی به خارج راه می یابد مشتمل است بر: سردر ورودی ,در چوبی کنده کاری شده نفیس ( که دارای 6666 عدد گل میخ به تعداد ایات قران مجید و کوبه هایی از جنس برنج که روی ان اشعاری به این مضمون :{ زیبا تر ازتو در نظرم هیچ منظری- کس در نیامده به این خوبی از دری }{ اول منم که در همه عالم نیامده – دیگر نیاورد چون تو فرزند مادری} حک شده بود که متاسفانه در سال گذشته به سرقت رفت .سکو های سنگی در دو طرف درب ورودی,کتیبه کاشیکاری با قصیده ای از حسرتی کاشانی ,بالای این کتیبه قطعه سنگی از مرمر حجاری شده حاوی فرمانی از محمد شاه قاجار در معاف داشتن قصابان و دباغان از تکالیف دیوانی و در زیر کتیبه شعر, تزییناتی است از کاشیهای خشتی هفت رنگ که بدنه دیوار را تا کف سکو ها پوشانده است . پس از در ورودی محوطه نسبتا وسیع هشتی قرار دارد که دارای سقف کاربندی با تزیینات نقاشی ابرنگ در بدنه هاست از هر دو سوی هشتی 2 رشته راهرو وسیع و عریض با طاق نماهایی عمیق در هر 2 طرف و با شیب ملایم,  به صحن مرکزی و سایر قسمتها منتهی می شود در وسط هر راهرو یک قسمت سرگشاده بصورت حیاط تعبیه گردیده است. مقابل در ورودی و پس از هشتی محوطه ای باز به صورت مهتابی احداث شده که در واقع پشت بام شبستان چهل ستون شمالی است همچنین هشتی ورودی به انبار اتاق خادم و نگهبان راه دارد و نیز 2 رشته پلکان, ان را به شبستان قدیمی تحتانی و محل وضو خانه و حیاط ارتباط می دهد.{ در زمان شه بلند اقبال, شهریار زمان خدیو زمان- دادگر پادشاه عدل ائین ,  نامورشهریار کشور جان- جودش افکنده طعنه بر حاتم, عدلش اورده عزل نوشیروان - شاه دریا دلی که در عهدش ,داره از عدل و داد چند نشان- گرگ با بره همعنان  گشته , صعوه با بازگشته همدستان – شده انباز با خزف دینار, گشته درهم به خاک ره یکسان –شاه شاهان خدیو عالمگیر , ناصرالدین شه افتاب جهان- یا رب این دولت ابد مدت , باد تا روز حشر جاویدان -گشت کامل بنای این مسجد ,که مبرا بود زهر نقصان- وه چه مسجد که سجده گاه ملک ,وه چه مدرس که روضه رضوان – شد محمد تقیش بانی خیر, عمره الله داره به جنان – بعد از ان زاهتمام فرزندش , یافت اتمام کار این بنیان – رحمت حق براو و معمارش , خانه هر دو باد ابادان – بانی خیر که این معامله کرد ,همه سود است و هیچ نیست زیان – بهر فخر زمان و هادی خلق ,حافظ دین و حامی ایران – انکه گر مدحتش ثنا سازم ,هریک از اعضا شود هزار زبان – شطری از جوی و فضل او دجله ,موجی از بحر علم او عمان- انکه باشد سمی حجت خلق ,خلق را رهنمای چون قران – مفخر الحاج و فخر دین مهدی, انکه قاصر ز وصف اوست زبان –علما در وصف افاداتش, محو و حیران چوطفل  ابجد خوان-  پس از ان جانشین خلقش شده ,که بود مقتدای پیر و جوان – وان محمد علی که از فضلش ,نیست حاجت به حجت و برهان – خواست تاریخ مسجد و مدرس, گفت حسرت بدیهتا اسان-  عجلوابالصلوات قبل الفوت چهل و هفت از او بگیر و بخوان }– ( مشقه حسین 1248 ه ق ) روی دماغه دو نام استاد حسین و استاد باقر و سنه 1260 نوشته شده است .

2- صحن مرکزی : این صحن در 2 طبقه و مشتمل بر 2 حیاط فوقانی و تحتانی ( گودال باغچه ) است صحن فوقانی ( بام مدرسه و حجره ها ) مهتابی است که از شرق و غرب با دو دیوار مرکب از جرز و طاق نما محصور شده و از شمال به مهتابی ( بام شبستان ) و از جنوب به ایوان مسجد راه می یابد. گودال باغچه از شرق و غرب به 10 حجره و از جنوب به 2 حجره ( در دو سوی ) و یک مدرس ( در وسط ) و چند اطاق و انبار در 2  کنج جنوب غربی وشرقی, و از شمال به شبستان شمالی و سرداب زیر ان منتهی می گردد.حیاط مرکزی به شکل مربع مستطیل وتقریبا در جهت شمالی – جنوبی ساخته شده و کف ان با اجر به شکل هره فرش گردیده ,با حوضی در وسط به شکل کثیر الضلاع و 4 باغچه در 4 طرف ان با درختان انجیر و انار و چاه اب و فاضلاب .حجره های مسجد به اندازه یک پله بلندتر از سطح حیاط تحتانی گودال باغچه ساخته شده است 12 حجره ان از طریق 6 راهرو جنبی به حیاط راه می یابند و هر کدام دارای یک پستو و یک بخاری است ضلع روبه حیاط حجره ها اسپری با شبکه های اجری دارد این اسپرها از دو سوی در قابی مستطیل شکل محصور گردیده وپنجره ای مشبک در وسط انها تعبیه شده است . 4 پلکان سنگی در 4 کنج حیاط این قسمت را با بام حجره ها یعنی حیاط فوقانی که هم سطح گنبد خانه است ارتباط می دهد و یک رشته پلکان دیگر در میانه ضلع  شمالی به سرداب ارتباط دارد . که بوسیله هواکشهایی افقی و عمودی به 2 بادگیر در 2 قسمت شبستان شمالی راه می یابد و شبستان به این صورت خنک می شود در پاره از اوقات اختلاف درجه سرداب با حیاط فوقانی به 20 تا 25 درجه سانتیگراد می رسد.

3 – مقصوره یا گنبد خانه

گنبد خانه بر روی پایه عظیم پیرامون یک هشت ضلعی بنا گردیده و گنبدی 2 پوش با دهانه داخلی 20/10 متر ان را پوشانه است. گرداگرد این گنبد رواقهایی به هم پیوسته با پوششی به شکل طاق و تویزه و عرقچین ایجاد شده است . طرح زیر بنای این قسمت (شامل گنبد خانه و رواق های اطراف و ایوان اصلی) مستطیی نزدیک به مربع  با ابعاد حدود 30 *28متر است. گنبد به صورت 2 پوسته جدا از هم ساخته شده , ارتفاع داخلی گنبد حدود 21 متر ( کف تا زیر سقف ) و ارتفاع خارجی از کف مقصوره تا نوک گنبد حدود 5/26 متر است. در ارتفاع حدود 6 متری از کف در گاههایی بر بالای ورودی های هشت گانه ساخته شده که در جانب ایوان به یکدیگر ارتباط می یابند زیراین قسمت کتیبه ای حاوی : سوره (فتح ) به خط ثلث برجسته گرداگرد داخل گنبد خانه را می پوشاند که در پایان ان تاریخ ( 1264 ق) خوانده می شود در 3 ضلع ایوان ورودی به مقصوره و در طراز کتیبه گچ بری داخلی,کتیبه ای ازکاشی خشتی به خط ثلث سفید بر زمینه لاجوردی نصب شده مشتمل بر: سوره ( النبا ) که در حاشیه بالا و پایین ان کتیبه دیگری حاوی : مرثیه هفت بند محتشم کاشانی  به خط سرمه ای بر زمینه طلایی نصب گردیده که در میان ان جمله (عمل کتاب الحروف محمد حسن 1263 ) نگاشته شده است .هم سطح با این کتیبه در 2 طرف جرزهای ایوان جلوه مقصوره اطاقهای گوشواره تعبیه گردیده که هم از رانش جرز های اصلی ایوان جلوگیری می کند و هم فضایی  برای استفاده مدرسان و طلاب مدرسه پدید می اورد .( در قدیم دارای ارسی هایی با 3 لنگه در چوبی بالا رونده بوده که اکنون موجود نیست ) و به جای ان در هر اطاق 3 درگاه باز با قوس نیم دایره و بدون پنجره دیده می شود .  در ارتفاع 11 متری از کف مقصوره در جایی که طرح 8 ضلعی مستقیما به 24 ضلعی و سپس دایره تبدیل می گردد,در بالای یک ردیف قطار گچی  24 دهانه مساوی ( پرواز) ایجاد شده که یک در میان پر و خالی است ,از 12 پرواز که بصورت روزنه هایی باز ساخته شده ,نور و هوای کافی وارد محوطه گنبد خانه می شود. سطح داخلی گنبد زیرین با اندود گچ سفید کاری شده و مرکز ان با شمسه زیبایی از نقاشی ابرنگ تزیین یافت است ,اما پوشش خارجی ,گنبدی است از نوع شبدری تند با نمایی اجری و بی هیچ تزیینی از روکش یا کاشی . بر روی پایه های طرفین ایوان 2 گلدسته کاشیکاری شده قرار دارد که علاوه بر کمک به استحکام جرز ها , پوشش ایوان و استفاده از ان برای گفتن اذان .به زیبایی مجموعه می افزاید در میانه این گلدسته کلمات ((الله)),(( محمد )) و ((علی)) به خط بنایی معلقی تکرار گردیده و بالاتراز ان 2  ردیف قطار و کاشیکاری معلقی و سپس ماذنه نهاده شده است ( در یکی از گلدسته ها بصورت قرینه تکرار شده است) .ضلع جنوبی گنبد خانه به حیاطی هم سطح با حیاط فوقانی منتهی می گردد( حیاط برف انداز) در قسمت شرقی این حیاط  حیاطی کوچک و مربع شکل و هم سطح با گودال باغچه احداث شده که به اطاقها و تاسیسات رفاهی مسجد راه دارد ( اب انبار,چاه اب ,سرویس های بهداشتی ) همچنین در خارج از رواق ها در ضلع شرقی حیاط خلوت کوچکی هم سطح با حیاط فوقانی تعبیه شده است که با یک ورودی فرعی و سردر هشتی به محوطه شرقی مسجد راه می یابد. در بیرون این قسمت ( جبهه شرقی ) سابقا خانقاه و مدرسه و مقبره خواجه تاج الدین از بناهای سده ( 9. ق ) قرارداشته که اکنون از ان مجموعه فقط مقبره خواجه تاج الدین باقی مانده است .    

4- شبستانهای چهل ستونی

این مجموعه دارای 2 شبستان چهل ستونی یکی در جبهه غربی گنبد خانه که اندک زمانی پس از بنای اصلی مسجد ساخته شده و دارای 2 ستون ازاد و 30 چشمه طاق عرق چین اجری است که در قسمت شمالی ان راهرو ارتباطی و پلکان پشت بام و محلی برای وضو خانه قرار دارد , و دیگری شبستان زمستانی در جبهه شمالی بنا می باشد که پایه های ان قبل از ساختمان اصلی بنا وجود داشت یا احتمالا اندکی قبل از احداث گنبد خانه بر روی پایه های موجود بنایی که براثر زلزله ویران شده بود ساخته شده است .این شبستان دارای ستون هایی از اجر و خشت و پوشش عرقچینی با گوشه سازی و رسمی بندی است که پوشش اجری عرقچین ان با نقوش هندسی اجر و کاشی تزیین گردیده است .در وسط هر چشمه روزنه ای با پوشش سنگ مرمر تعبیه شده است که توسط این سنگ ها نور طبیعی جذب و به درون شبستان می تابد. این شبستان یک محراب در وسط دیوار دارد که راه ارتباطی ان با خارج مسجد است و به وسیله 2 ورودی دیگر به حیاط مرکزی و صحن گودال باغچه نیز ارتباط دارد. در جانب شمال غربی این شبستان یک حیاط خلوت , یک حوض و محلی برای وضو خانه احداث شده که با پلکان ارتباطی یاد شده به هشتی ورودی مسجد متصل می گردد این پلکان و راه ورودی ان اکنون مسدود است .

ارامگاه خاندان نراقی :

در وسط غرفه های شرقی صحن مسجد مقبره ای ساخته شده که که اصل بنای ان درخارج محوطه ولی متصل به حصار بندی مسجد و مدرسه واقع گشته است: روی کاشی های بالای صفحه این ارامگاه به خط نعستعلیق نوشته شده است :( ارامگاه ابدی خاندان نراقی) و همچنین در میان درگاههای صفه بر لوحه ای از سنگ مرمر چنین نوشته شده :( درگذشت حاج ملامحمد علی مجتهد نراقی فرزند اقابزرگ به سال 1285 - درگذشت میرزا محمد حسین مجتهد نراقی 1319 - شهادت اقا علی نراقی در سال 1331  ((هزار و سیصد و سی و یک از جفای فلک – مهی فتاد بناگاه در محاق زوال ))((علی سر امد افراد اهل ازادی  - که در شهامت و ازادگی نداشت همال ))((به تیغ غدر و خیانت شهید گشت کسی – که غیر حق و حقیقت نداشت نقش خیال )) و درگذشت بانو فاطمه علویه مادرشهید نراقی 1353) داخل بقعه بر دیوار مقابل و روی سنگ مرمر دیگری تاریخ ( وفات 1341شمسی و   تولد 1263) احمد مدیر نراقی نصب گردیده است .   

زندگی و شخصیت اقابزرگ :

حاج ملامحمد مهدی نراقی فرزند ملامحمد مهدی بن ابی ذر نراقی در سال (1209 ه .ق) پس ازفوت پدر به دنیا امد به همین خاطر به ( اقا کوچک ) معروف می گردد به گفته مولف کتاب مرات قاسان زمانی که محمدشاه قاجار در مراجعت از اصفهان تشریف فرمای کاشان شدند خانه وی را رشگ روضه بقا فرموده شخصش را که در عالمی عامل و فاضلی کامل و در عهد خود به اعلی مدارج کمال رسیده بود را به ( اقا بزرگ )همی خطاب کرد. او یکی از علمای بزرگ خاندان نراقی کاشان است .که در خدمت اساتید بزرگی چون : ملا احمد فاضل, وحید بهبهانی ,سید جواد عاملی ,شیخ جعفر نجفی صاحب کتاب کاشف الغطا ومحمد سعید ابن شیخ یوسف دینوری به کسب دانش پرداخت و به دریافت اجازه نایل گردید. از اثار گرانقدر او می توان کتاب تنقیح الاصول در دو جلد و شرح بر ارشاد بنام المقاصد العلیه را نام برد وی در سال 1268 ه ق بدرود زندگی گفت و جنازه او را به قم حمل کردند و در نزدیکی بقعه ابن باویه به خاک سپردند.  

معماربنا: حاج شعبانعلی پشت مشهدی

از جمله استاد کاران ,معماران , طراحان و توانگران بلند همت نیمه اول قرن گذشته بوده است این مرد نیکوکار در راه احداث ابنیه خیریه و مرمت کردن اثار قدیمه مذهبی به هیج وجه از بذل مال دریغ نمی ورزید مانند بناهای نو بنیاد دو باب مسجد و شبستانهای بزرگ با حوضخانه و متعلغات انها, یکی جنب بقعه خواجه تاج الدین و دیگری مدخل بقعه حبیب موسی, و اب انبار معتبری در  پشت مشهد, و همچنین اقدام مهم و تاریخی یگر او تعمیرات و تزیین با نقاشی و تذهیب کاری بسیار ممتاز رواق توحید خانه استان قدس رضوی بوده که بوسیله هنرمند یگانه عصر خود حاج سید محمد باقرقمصری نقاش نامی در سال 1250 ه ق به پایان رسانیده است وقصیده ای که حکیم خاقانی بدین مناسبت گفته و مشتمل بر 53 بیت در ردیف حرف ( ق ) دیوان حکیم نامبرده دلیل واضحی بر کمال مهارت این استاد هنرمند و بلند همتی بنیان گذار بنا می باشد

نقاش :حاج سید محمد باقر قمصری

از نقاشان ,تذهیب کاران و قلمدان سازان گمنام خاندان سادات صحیح النسب قریه قمصربود که با وجود نهایت قدرت هنری و استادی مسلم عصر خویش در فنون نقاشی اب و رنگ و قلمدان سازی , هیچگاه اثار هنری خود را منشا استفاده مادی و یا کسب شهرت و مقام قرار نداده است .حاج سید محمد باقر به خواهش حاج شعبانعلی پشت مشهدی تزیین و تذهیب رواق توحید خانه را بعهده گرفت. طولی نکشید  که هنرنمای او دقت نظر هنر شناسان زبده و برگزیده را که از هر جانب بدانجا شتافته بودند به سوی خود جلب نمود و انگشت نما گردید بطوری که حکیم خاقانی که از نزدیک شاهد و ناظر او بود یکباره شیفته و دلباخته ذوق هنر پرور حاج سید باقر گشته قصیده ای را با با بیان شیوا و اوصاف اغراق امیز که درباره هیچ نقاشی تاکنون گفته و شنیده نشده بود برای او در کتیبه ان رواق انشاد می کند. حاج سید باقر پس از پایان یافتن کارهای استان قدس به زادگاهش کاشان بازگشت و بعد از چندی بنای عالی مسجد و مدرسه اقابزرگ که مجاور خانه وی بود ساخته و پرداخته شد او سرپرستی تزیینات و نقاشیهای سقف و ستون و کتیبه های ان را عهده دار گردید ریزه کاری روی طاق معلق و سقف های مقرنس سر درب بزرگ مدرسه و محراب گنبد و طرح ترنج و اسلیمی و نقش و نگارهای داخل گنبد را با خطوط چلیپای در کمال مهارت و استادی ریخته و نیز در ارایش کتیبه های گچبری متعدد انجا با خطاط نامی کاشان استاد سلمانی همکاری و شرکت نمود. اغلب نقاشان بنام و برجسته کاشان در نیمه دوم قرن گذشته به اوج شهرت رسیدند از مکتب این استاد و یا شاگردان  او الهام یافته بودند از ان جمله میرزا بزرگ غفاری و میرزا عبدالوهاب غفاری را میتوان نام برد .حاج سید محمد باقر قمصری در در دوران پیری و پایان زندگی بیشتر اوقات خود را در قمصر که انجا اب و ملک و گلستان داشت با سرگرمی به باغداری و کارهای روستایی میگذارنید

کتیبه ها اثر: استاد اسدالله کاشانی

از خطاطان و کتیبه نویسان قرن سیزدهم هجری از اثاری که از او باقی مانده می توان به کتیبه هشت ضلعی وسط مقصوره گنبد مسجد اقا بزرگ کاشان که شامل سوره فتح به خط ثلث گچ بری شده است اشاره کرد و رقم ان چنین است ( اسد الله 1264)      
مسجد اقا بزرگ در سال  1332به شماره ثبت 382 در اثار تاریخی کشور به ثبت رسیده است  .

تورهای گردشگری نگین تور کاشان
.جهت هرگونه مشاوره یا راهنمایی و رزرو تورهای گردشگری گروهی با ما تماس بگیرید